श्री सरस्वती प्रसन्न
दृष्टी
मंजू अंधारभरल्या डोळ्यांनी खिडकीत स्तब्ध!
खिडकीबाहेरचा सन्नाटा मनात उतरलेला!!!!
गेली तीन वर्षे, या वेळी असं घरात बसणे माहीतच नव्हते.
तीन वर्षांपूर्वी मेधा संस्थेत घेऊन गेली,आणि त्या चिमण्यांचा वेढा मंजूला गुंतवून गेला,कायमचा!
ती संध्याकाळ मंजुपुढे लख्ख होती.
”ही मावशी आजपासून शिकवायला येणार”इतकीच ओळख पुरेशी झाली!
थोडा स्टारटिंग ट्रबल झालाच!
“काहीतरी मागे लावून घेत असते” नवरोजी.
“तू तिथे जाण्यापूर्वी स्वैपाकपाणी करून जात जा हो” इति सासुमा!!
“त्यापेक्षा एखादा कॉम्प्युटर कोर्स कर,तुलाच ऑफिसात उपयोगी पडेल.” चिरंजीव
कुठल्याही नवीन कल्पनेला हा असा आशीर्वाद मिळे आणि मनात विचारांचा गुंता होऊन पडे!
या सगळ्याच गुंत्याचा आणि शरीरातल्या हार्मोन-थैमानाचा उदास ज्वर भरायचा,शरीरात आणि मनात! भरभरून समाधान मिळेल असं आपण केलं काय आयुष्यात?आणि यापुढे काय करणार?असे प्रश्न ओरबाडायला लागलेले!!
म्हणूनच मेधा आग्रहाने संस्थेत घेऊन गेली होती,आणि मुलींना पाहताच मंजू क्षणात विरघळली होती!
मंजु ठाम होती.तिने कुणाचाच विरोध मनावर घ्यायचा नाही हे ठरवलं !!!
जायचं हे आता पक्क!!!
संध्याकाळी ऑफिस सुटल्यावर वेध लागायचे!
त्या वाटच पाहात असायच्या,गेलं की सगळ्याजणी वेढायच्या, शब्दशः!!
कुणी हात हातात घेऊन,कुणी पर्स हातात घेऊन,कुणी हळूचकन मंजुच्या वेणीला चाचपडत,कुणी कानातल्या गळातल्यालासुद्धा हात लावायच्या.
असलं स्पर्शोत्सुक स्वागत!!
त्यांच्या नेत्रहीनतेला स्पर्श-संवेदनेनं सशक्त केलेलं!!
विषय ठरवतानाचा चिवचिवाट”मावशी भूगोल आणि इतिहास घे”एकीची सूचना.
”नको नको आपल्याला इंग्रजी जड जातंय”दुसरी कुणीतरी.
सगळ्या कलकलाटायला लागल्या.
शेवटी इंग्रजीवर एकमत!
मंजू हादरली होती त्यांचं अशक्त इंग्लिश पाहून!
सुरुवातीला केजी-लेव्हलची गोष्टींची पुस्तकं वाचावी लागली.
शिकवताना त्रास व्हायचाच आणि यांचं कसं व्हायचं या कल्पनेचाही.
मात्र,हळूहळू सुधारणा होत होती.
त्यांच्या शिक्षिकाच एका परिक्षेनन्तर तसं म्हणाल्या होत्या.
मुलींचं इंग्लिश आणि मंजूचं गेलेलं आत्मभान एकत्रच सशक्त होत होतं.
आता शिकवणं,आणि त्याही पुढचा नात्याचा प्रवास सुरु झाला होता.
फोन नंबर घेऊन झाला,दहा आकडी नंबर क्षणात पाठ!
या सगळ्यांना स्मरण-शक्तीची इश्वरी देणगी!
“तुमचा नाही लागला तर काकांचाही देऊन ठेवा ना” इतपत जवळीक!!
मंजुनेही चक्क नवऱ्याचा नंबर दिला.
एकदा मंजू फणफणली होती,इतकी,की तिथे कळवता सुद्धा नाही आलेलं.
फोन सायलेंटवर !
त्या रात्री नवरोजीना यांचा फोन “मावशी आज का नाही आली? आम्ही वाट पाहिली”
दुसऱ्या दिवशी मंजुला एस एम एस “गेट वेल सून”असा!
तिसऱ्या दिवशी तिथे गेल्यावर “आजारी माणसाला इंग्रजीत असाच पाठवतात की नाही मेसेज?” यावर उत्साहाने उधाणलेली चर्चा.
मंजुचा वाढदिवस,त्यांचे वाढदिवस,त्यांचा अन्युअल-डे फ्रेंडशीप-डेची कार्ड्स इतकंच काय पण त्यांच्या घरच्या कहाण्यासुद्धा!!!
अभ्यासाचा मात्र कॉमन कंटाळा. इतिहास,मराठी ऐकायला आवडायचं,पण लिहिताना बोंब. आणि इंग्रजीत तर विशेष पडझड.मंजू दणकून अभ्यास द्यायची,आणि अपूर्ण होमवर्कला शिक्षासुद्धा!!
एकदा,इंग्रजीचा होमवर्क अपूर्ण राहिल्यावर मंजुने जगावेगळी शिक्षा दिली, अबोल्याची!!!
मुली बेचैन,मॅडम आल्याचं समजलेलं,पण अबोल्याची शिक्षा.
चिडलेल्या मंजुने त्यांना स्पर्शसुद्धा नाकारलेला!!
होम-वर्क अपूर्ण म्हणून फणकारून घरी निघून आलेली मंजू बेचैनीत!!
रात्री कहर म्हणजे पोरींनी काकांना फोन लावून सॉरी म्हटलेलं!!
त्या रात्री नवरोजीचं वेगळंच रूप दिसलं! काय भडकला होता!!!!!
”एवढा कसला राग,आणि ही कुठली शिक्षा द्यायची क्रूर पद्धत?
पेशन्स ठेव जरा आणि नसेल जमत तर सोडून दे! तुझा आवाज ऐकला की तुझ्या भेटीचा आनंद त्यांना मिळतो. बिचाऱ्या नजरेने पाहू शकत नाहीत.म्हणून तुला स्पर्श करून त्यांची भेटीची भूक भागवतात.त्या पोरी रडत होत्या,तू म्हणे त्यांना अबोल्याची शिक्षा देऊन आलीस,त्यांना तुझ्या जवळही येऊ दिलं नाहीस.उद्या तुझा जायचा वार नसला तरी जा आणि त्यांना खाऊ घेऊन जा.”
मंजुची कडक शब्दात कानउघाडणी!!
नवरोजींच्या डोळ्यात कधी नव्हे ते पाणी!!
सगळं कसं सुरळीत चालू होतं आणि कोरोना मधेच तडफडला!!
तीन चार दिवसात इकडचं जग तिकडे झालं!!!
शाळेतून फोन आला”,मुलींना आज घरी पाठवणार,शाळा आणि संध्याकाळचा क्लास बंद”
मंजू गेली ,निदान त्यांना जाण्यापूर्वी भेटायला हवं होतं!
मुलींना मास्क लावले होते.
निसर्गाने त्यांच्या डोळ्यांना कायमचा मास्क लावला होता आणि आता नाक तोंड झाकणारा मास्क कोरोनामुळे चढला होता!
त्यांच्याकडे बघवत नव्हतं!!
जिथे तिथे सॅनिटायझरच्या बाटल्या होत्या
मुली उदास,उदास होत्या,एकीकडे सामान भरत होत्या.
संस्थेने त्यांना पुढच्या वर्षाची पुस्तकं दिली होती,पण शिकवणार कोण हा प्रश्न अनुत्तरित होता.
“मावशी आता आपण कसे भेटणार?मावशी आम्हाला आता इंग्रजी कोण शिकवणार?”
“मावशी प्लिज जवळ या ना,आम्हाला तुमच्या केसांना हात लावायचाय,
आम्ही हात सॅनिटाइझ केलेत!”
मंजुला रडू कोसळलं! तिने सगळी डिस्टनसिंगची बंधनं झुगारून स्वतःला त्यांच्या स्पर्श-स्वाधिन केलं!
मुली चिकटल्या होत्या,नेहेमीपेक्षा जास्त जवळ येत होत्या.हात तर सोडतच नव्हत्या.
यापुढची भेटींची अशाश्वतता सगळ्यांना बेचैन करून गेली होती.
“मावशी तुम्ही आम्हाला प्रॉमिस केलं होतं ना तुमच्या घरी घेऊन जायचं?”
“मावशी आम्ही आता गावाला गेलो की आम्हाला परत कधी बोलावणार?”
“अग, एक दोन महिन्यात हा आजार पळून जाणार आहे असं परवा आपल्या मराठीच्या बाई सांगत होत्या”
मंजुला त्यांच्या भाबडेपणाचं वाईट वाटत होतं,स्वतःच्या हतबलतेची कीव येत होती आणि परिस्थितीचा संताप येत होता!
असला कसला हा आजार,इतक्या निरागस जीवांच छोटंसं भाव-विश्व उध्वस्त करणारा!
खिडकीत बसलेल्या मंजुला तीन वर्षांचा ट्रेलर दिसत होता.
खांद्याला नवरोजिनी हात लावला तेव्हा ती दचकलीच!
“बायको,लेक्चरच्या तयारीला लागा. उदास कशाला होताय?”त्याच्या डोळ्यात मिस्कील झाक!
“कसलं लेक्चर? आता सगळं बंद, मुली गावाला गेल्यात तुलाही माहिती आहे,या विषयावरून मला चेष्टा नकोय अजिबात.”
सगळी हतबलता बाहेर येत होती.
“अहो मॅडम,तुमच्या मुली स्मार्ट आहेत. ग्रुप कॉलची तयारी सुरू आहे आमची.”नवरा हसत हसत म्हणाला.
मंजुने अविश्वासाने त्याच्याकडे पाहिलं. “काय सांगतोयस काय? मुलींना कुठे रे ग्रुपकॉल बद्दल माहिती आहे?"
“बायको,चार पाच दिवसांपूर्वी सोसायटीत भाजीचा टेम्पो आला होता , तू भाजीसाठी खाली गेली होतीस,तेव्हा तुझा फोन लागला नाही म्हणून तुझ्या कन्यानी मला फोन लावला.माझ्याशी दोन दिवस बोलतायत.
अग त्या चांगल्याच टेक्नोसॅव्ही आहेत, त्यांनी ग्रुप फॉर्म केलाय.
मी म्हणालो नाहीतरी ग्रुप फॉर्म केला आहात तर तुमच्या मॅडम ग्रुपकॉलवर शिकवतील तुम्हाला.
ते ऐकल्यावर नाचायलाच लागल्या.
सर्वांना शिकवलं आहे मी,काय काय स्टेप्स असतात ते,काहीजणींना थोडी व्हिजन आहे त्याना नीट कळलं आहे, ज्यांना अजिबात व्हिजन नाही त्यांच्या घरची मंडळी किंवा आसपासचे कुणी मदत करतील.गावाकडे तेवढी मोबाइल-साक्षरता आहे म्हटलं!"
नवरोजीच्या हातात मुलींच्या सहावी इयत्तेचं इंग्रजीचं कोरं पुस्तक!! ऑनलाइन मागवलेलं!!
मंजू ताडकन उभी,नवरोजीने वर्क फ्रॉम होम मधून केलेल्या निःशब्द कामगिरीने ती थक्क !!
अखेर तो ग्रुप कॉल झाला.
पोरींनी काय आनंद-गोंधळ घातला !
नुसत्या चिवचिवत होत्या.
“मावशी तुम्ही कशा आहात?आजी आणि दादा कसा आहे?”
“मावशी आमच्या शेतावरची हळद आली आहे,आम्ही रोज हळद दूध पितो.मला तुला हळद पाठवायचिये, आता गावाकडून कशी पाठवणार?
एस टी बंद आहेत ना?"
“मावशी आम्हाला तुमची,आणि शाळेची सगळ्यांची आठवण येते”
“मावशी इथे गावाकडे मला इंग्रजी कोण वाचून दाखवणार?चार घरं सोडून एक ताई आहे कॉलेजात जाणारी पण आता तिचे आईबाबा पाठवत नाहीत संसर्ग होऊ नये म्हणून”
मंजू गुदमरून गेली होती.डोळे भरले होते.मुलींना जवळ घ्यावं वाटत होतं.
मनाला सारखी कुरतड लागली होती,निदान त्यांना पाहावं वाटत होतं.
“मावशी आज नुसत्या गप्पा मारायच्या आणि उद्यापासून अभ्यास हं का?”
मंजुला हसूच फुटलं!
दुसरा दिवस!! नवीन आणलेल्या पुस्तकातले धडा वाचन!!
मंजुने यावेळी मुलींना हातात पेन वही घेऊन बसवलं,”मी सांगेन त्या महत्वाच्या ओळी ब्रेलमध्ये लिहून घ्यायच्या,तशीच कठीण स्पेल्लिंग्स सुद्धा लिहायची.
आपला कॉल झाला,की ते सगळं पाठांतर करायचं आणि मी उद्या पुढचं शिकवायच्या आधी त्याच्यावर प्रश्न विचारिन.कळलं ना?"
मंजू साशंक!
या मुलींना केवळ फोनवरच्या कॉन्फरन्स कॉलवर शिकवलेलं समजेल ना? नीट लिहून घेतील ना? पाठांतर होईल ना?
असंख्य भुंगे!!
दुसऱ्या दिवस मात्र सुखद धक्का देऊन गेला.
मुलींनी विचारलेल्या सगळ्या प्रश्नांची बरोब्बर उत्तरं दिली होती.
“काय ग इतका अभ्यास,तुमच्या होस्टेलवर मी येऊन शिकवायचे तेव्हा का नव्हता केला?" चेष्टेने मंजुने विचारलं.
“मावशी,त्या दिवशी काकांशी फोनवर बोलताना आम्हाला रडायलाच येत होतं.
तू भेटणार नाहीस आणि आपला अभ्यास होणार नाही याचं खूप वाईट वाटत होतं.
मग काकांनी फोनवर आम्हाला समजावलं की मावशीचा आवाज तुम्हाला ऐकायला येणार आहे ना?
मग ती प्रत्यक्ष भेटली नाही तर वाईट नाही वाटून घ्यायचं.
आता बरेच महिने हा आजार चालू राहणार आहे.म्हणजे आता शाळा काही इतक्यात सुरू नाही होणार.
मग फोनवरचा अभ्यास मनापासून करायचा म्हणजे आम्ही अभ्यासात मागे नाही पडणार."
त्या समजूतदारपणाने मंजू एकदम हळवी झाली!
मुलींचं कौतुक करावं की त्यांना समजवणाऱ्या नवऱ्याचं?
इतक्यात दुसरीने सुरवात केली, ”मावशी आमच्या शेजारी कर्णबधीर मुलींचं हॉस्टेल आहे ना,त्या सगळ्या सुद्धा घरी गेल्यात पण त्यांच्याकडे जेमतेम साधे फोन आहेत.व्हिडिओ कॉल कसा करणार साध्याफोनवरून?
त्यांना हा असा आमच्यासारख्या ग्रुप कॉलच फक्त करता येईल.
पण त्यांना तर ऐकूच येत नाही ना?आता त्यांचा अभ्यास किती बुडेल!!!
मग आम्ही सर्वांनी ठरवलं की आपल्याला देवाने श्रवणशक्ती तर दिलीये ना? निदान फोनवरून तरी अभ्यास शिकत येईल ना?
मग आता यावर्षी आपण खूप अभ्यास करायचा.मावशी सांगेल ते सगळं ऐकायचं.”
कर्णबधिर मुलींच्या विचाराने मंजु हादरूनच गेली.
त्यांची अडचण डोक्यातही आली नव्हती.
सगळ्याजणीच गरीब घरातल्या,
जेमतेम साधे फोन त्यांच्या घरात होते.
आणि स्मार्टफोन शिवाय त्यांचा व्हिडीओ कॉल शक्यच नव्हता, ऑडीओकॉलचा त्यांना उपयोग
नव्हता.
पण ही समज येण्याइतका शहाणपणा त्या अंध मुलींना कुणी शिकवला होता?
त्या रात्री सगळा अंधारच लख्ख झाला
आयुष्यातले न दिसलेले सुंदर कोपरे पहायची दिव्यदृष्टी तिला नव्याने जाणवली होती.
कितीजणांनि आपल्याला आयुष्यात दृष्टी दिली.
आयुष्यात पोकळी वाटू नये म्हणून मेधाने आग्रह करून करून संस्थेत नेलं.
घरच्यांनी सुरवातीला केलेल्या विरोधाकडे समजूतदार दुर्लक्ष करायलाही तिनेच शिकवलं.
नवऱ्याने ,तिथे प्रत्यक्ष न येतासुद्धा मुलींना माया लावली,त्यांना नुसत्या फोनवरून आपलंसं केलं.इतकंच नाही तर कोविडमुळे झालेला मुलींच्या अभ्यासाचा गुंताही त्यानेच सोडवला.
मुलींनी तर अंधत्वाचं अवडम्बर न करता आयुष्याकडे सकारात्मक पहायची दृष्टी दिली.
आणि आजचं त्यांचं समजूतदारपणाचं बोलणं म्हणजे मंजुचा आयुष्याकडे पाहायचा सगळा नजरियाच बदलून टाकणारं होतं.
त्या रात्री पानांत गोडाचा शिरा होता.
मंजू प्रश्नार्थक!!
सासुमा उवाचल्या”अगं, या सध्याच्या वातावरणात कुणाचच चित्त ठिकाणावर नाही.आपण पाडव्याला सुद्धा यावेळी गोड केलं नाही.पण दोन तीन दिवस तुझ्या मुलींचा अभ्यासाचा तास मी हळूच ऐकत होते बरं का.
तुझ्या डोळ्यांतून त्या शिकतायत, शहाण्या होतायत हे मी पाहिलं.
मी सुरवातीला तुझ्या संस्थेत जाण्याला उगाचच विरोध केला ग.दोन दिवस फोनवरचे मुलींचे आवाज,
त्यांचं बोलणं,त्यांना होणारा आनंद ऐकून
तू खूप मोठं काम करते आहेस याची जाणीव झाली.
त्यांचा आनंद आपल्या घरात साजरा करावासा वाटला.
हा आजचा शिरा त्या कौतुकाचा!!!
साक्षात सासुमांची बदललेली दृष्टी !
नवरोजी आणि चिरंजीवांची मिस्कील नजरानजर झाली.
मंजुचा हातातला शिऱ्याचा घास मात्र आनंदाश्रूनी खारट झाला होता.
योगिनी श्रीनिवास पाळंदे
पुणे
